Myken langt uti havet

Myken er gnr 71 i Rødøy. I 1934 skriv lokalhistorikaren Jørgen Karlsen flg.: «’Mytta’ eller ’Mykja’, som folk kaller et fiskevær et par mil vest for Rødøy. Man skriver Myken. Den middelalderske skriftform har vaklet mellem ’Mykin’ og ’Mykr’, og synes å ligge temmelig nær den almindelige skriftform idag.

I Norges gamle love IV s. 773 fins avgitt i en tilføielse fra det 15de årh.: «Item mykin firir raudhøy fylke». Men en linje lengere nede står: «Item mykr oc varduer firir raudøy fiordong». Altså 2 forskjellige skriftformer for både Myken og Rødøy ned samme håndlag i samme notat!

Øygruppen er forholdsvis liten og lav og kan vanskelig sees i et par mils avstand. Men som fiskevær kan det ha vært kjent langt tilbake i sogetia. Så vidt jeg nu husker fra 40 år tilbake, var det visst godt å få rikelig fisk der ute når fisken var under været. Men fordi fiskeværet er så vanskelig å opdage der ute i havet, har det ligget som bortgjømt for fremmede, og beskjedent tar været sig ut når man nærmer sig det i en mils avstand. Navnet må derfor være avledet av adjektivet myten (mytj) = sky, tilbakeholdende, vil helst skjule sig.» Så langt Jørgen Karlsen, sitat fra Håløygminne 1934 (s.248f).

Dei 2 skriveformene Mykr og Mykin på 1400-talet strir i røynda ikkje mot kvarandre. Skrivaren fann det berre for godt å ty til vekselvis ubunden og bunden form av eitt og same namn, utan dermed å gje til kjenne kva hans tankar var om det tilsynelatande hankjønnsordet mykr.

‘Navnet kan mulig have Hensyn til Affald efter Søfugle’, seier NG (16: 170). Slik òg i Norsk Stadnamnleksikon: «Truleg av gno. mykr, myki f ’møkk’. Namnet siktar kanskje til fugleskit».

Det er lydleg lite sannsynleg, for møkker el. berre møkk er jo den form det norrøne ordet mykr har fått i vår tid. I fall øy- og grendenamnet hadde med mykr eller myki å gjere, ville lydutviklinga resultert i ø her au. NG legg til: «Særlig kan maaske sammenlignes med det som Navn paa Skjær, især paa Østlandet, hyppige Møkkelasset (Møkkelassene)». Denne tilføyinga viser at vi trygt kan slå ein strek over fugleskit-praten.

Øyane er låge, slik Jørgen Karlsen nemner. Der finst eit par haugar på 43 m, men dei aller fleste elles er mykje lågare. Fugle-fjell kan det iallfall ikkje vere tale om, men namn som nemner fugl finst rett nok: Sjølve Myken har Tennskjeret og Måøya og Skarvholmen. Det siste namnet finst òg i den låge Inner-Myken, då i lag med Æmårsøya og Ramnholmen. Krykkja opptrer visst ikkje i den lokale namnefloraen. – Hadde Myken namn av fugleskit, måtte nok skarven vere den fremste produsenten.

NG har skriveform Myken, uttale |’myᶄᶄen|: «Der siges ogsaa |’’myᶄᶄøia|», Ein uttale med med halvlang y er også observert. Når Jørgen Karlsen òg har ’Mytta’ eller ’Mykja’, er det helst dialektrett dativ av Mykjen (når ein oppfattar det som eit hankjønnsord).

Jørgen Karlsen såg for seg ein samanheng med myten adj, dvs. med utspring i verbet å myte ’skjule, halde i skjul’. Geografisk er det rimeleg nok, men fonetisk går det ikkje godt i hop med genuin uttale Mykjen, som trass i tonemet vel snarare må ha vore assosiert med med norr. mikinn, akkusativ masc. sg. av adjektivet mikill ‘stor’, nøytrum mikit . Det siste lyder mykje i vår tid, sjeldnare høyrer ein mykjen (dansk megen), nyno. form av gno. mikinn , t.d. «mykjen fagnad».

Med andre ord synest det som om øynamnet vil ha oss til å tenke at det er tale om øy(ar) som ruver eller som er omfangsrike – stikk i strid med kva Jørgen Karlsen har late oss få vite! Det er på tide å avsløre at løysinga på denne gåta nok er eit anna ord, nemleg ss miehtjene i den særlege tydinga «avsides, langt borte i nord». Vi finn det også att i ls miehttjen bl.a. i allmenn tyding «långt borta» (OSLO).

Kartutsnittet viser at Myken ligg aller ytst i havet i Rødøy.